Programma seizoen 2013-2014

Bij het afronden van de werkzaamheden van de syllabus, belandde Aart in het ziekenhuis. Daarom heb ik het stokje voor het schrijven van een voorwoord van hem overgenomen. Graag geef ik volgend jaar dit stokje weer terug.

Om het met de woorden van de thomistische scholastiek te zeggen: “ de mens kan de goddelijke inspiratie slechts ontvangen in de mate van de beperkingen van zijn begripsvermogen”. Deze uitspraak geeft ruimte. Naarmate het inzicht toeneemt, wordt het begrijpen ondergeschikt aan de verwondering en levensvreugde ontluikt.

Het eerste blokje van de twee lezingen raken het karakter van het maatschappelijk verkeer. Prof. Govert Buijs opent met zijn lezing het studiekringseizoen. Hij geeft een neerslag van zijn oratie, waarin het gehalte van barmhartigheid in het publieke domein aan de orde komt. Leen volgt dan met een lezing uit de inhoud van het boek van Lenoir. De schrijver laat zien wat hij onder de filosofie van Christus verstaat:” De oproep uit de evangeliën gestalte geven zoals Christus het heeft bedoeld geeft agapè aan de samenleving”.

Het blokje daarop gaat over kunst. Ten dienste van wie of wat staat de verbeelding? Ida Slump-Schoonhoven (bestuurlid van de Stichting voor Christelijke Filosofie), geeft in algemene termen de betekenis van kunst aan. Daarna laten Relinda Kattenberg en Otto de Bruijne zien wat hun handen hebben verbeeld, om tot verbeelding te spreken.

Het derde blokje opent Kees Kleingeld met het aangeven dat wat wetenschappelijk vast- gesteld is, niet het einde van alle tegenspraak is. Verschijnselen die niet wetenschappelijk te verklaren zijn, heffen de realiteit van de verschijning niet op. Aansluitend geeft prof. Gerard Nienhuis een lezing, waarin hij betoogt dat het leven meer is dan in de quantum – wereld is vastgelegd. Hoe kan het innerlijk leven van de mens, ons denken, onze geest begrepen worden, geduid worden door blinde natuurwetten.

Inmiddels zijn wij in het vierde blokje van het studiekringseizoen beland. Iny Schaay neemt ons mee in de filosofie van de emoties. Menselijke emoties (dieren hebben ook emoties) werken door in ons gedrag. De reflectie van onze menselijke emotie, kan rationele en niet-rationele reacties oproepen. De reflecties roepen weer nieuwe emoties op. Prof. Roel Kuiper sluit het studiekringseizoen. Hij neemt ons mee door de aspecten van de belevingscultuur. Hebben de bestaande tradities voldoende inhoud om de leemte in onze gevoelens/beleving te vullen? Misschien moet het “ onvervuld verlangen” wel “onvervuld” blijven om niet passieloos te worden.

Laten wij het nieuwe studiekringseizoen met passie begroeten.


11 oktober 2013 Prof. dr. Govert J. Buijs

Publieke liefde

Een verkorte versie van de oratie van Govert Buijs als bijzonder hoogleraar politieke filosofie en levensbeschouwing

Caritas, barmhartigheid, compassie, mededogen, medelijden (noem maar op), tegenwoordig zijn ze niet bijster populair. De meest voorkomende vertaling van caritas, liefde, gaat nog. Maar dan wel in de private sfeer. In de grotemensenwereld van samenleving, politiek en economie heeft ze geen plaats. Daar draait om macht, om procedures, om eigenbelang, om efficiency. Om stemmen, om geld- wat ook maar , niet om caritas


8 november 2013 Leen van Haaften

Het christendom is meer dan een religie

De filosofie van Christus – Frédéric Lenoir

Waarom zijn de mensenrechten en de democratie van westerse makelij en kwamen ze niet tot stand in India, China of het Ottomaanse rijk? Omdat het westen van oorsprong christelijk is en het christendom, behalve een religie ook een filosofie is. Frédéric Lenoir vertelt in dit verfrissende boek de geschiedenis van het christendom. Dat doet hij vanuit een seculiere invalshoek. Lenoir laat zien hoe belangrijke waarden zoal gelijkheid, individuele keuzevrijheid en scheiding van kerk en staat hun wortels hebben in de christelijke ethiek. Volgens hem is onze seculiere samenleving paradoxaal genoeg op de belangrijkste waarden van het christendom gebaseerd. Lenoir beschrijft hoe de filosofie van Christus werd vertroebeld door kerkelijke instituties, toen in de vierde eeuw het christendom de officiële religie van het Romeinse Rijk werd. Pas duizend jaar later beleeft deze filosofie een nieuwe “geboorte” als Renaissance- en Verlichtingsfilosofen een beroep op haar doen om de Europese samenleving te bevrijden van het juk van de kerk en een modern humanisme stichten.


13 december 2013 Ida Slump-Schoonhoven

Wat betekent kunst?

Als we de vraag naar de betekenis van kunst stellenkunnen we verschillende dingen op het oog hebben. In de eerste plaats kunnen we vragen naar de definitie van kunst: wat is kunst eigenlijk of wat is eigenlijk kunst. In de tweede plaats kan het gaan om de vraag naar de boodschap die kunstwerken tonen. In de derde plaats kunnen we ons afvragen wat de waarde van kunst is zowel van afzonderlijke kunstwerken als van kunst in het algemeen. Deze drie onderwerpen vormen het onderwerp van mijn lezing.


10 januari 2014 Relinda Kattenberg en Otto de Bruijne

Kunst en verbeelding

Graag zal ik na een korte inleiding over mijzelf de betekenis die ik in mijn beelden heb gelegd uitleggen. Relinda

De Canvas Kapel (CK) is een mobiele kruiskapel met open dak (cabriokerk). Een bouwwerk van 27 aluminium frames met PVC-doeken me tdaarop 54 prints van schilderijen van kunstenaar/ theoloog Otto de Bruijne (1949). De CK toont acht bronnen van geloof hoop en liefde. Deze bronnen vormen samen een schets van een zingevings- en levensbeschouwelijk concept, een mens- en wereldbeeld. Het is tevens een creatieve knipoog naar het postmodernisme.


31 januari 2014 Kees Kleingeld

“De wetenschap heeft vastgesteld dat…”

Op onze kring zijn een keur van filosofische en aan filosofie gerelateerde onderwerpen lans gekomen. Zo is ook de agenda van dit seizoen veelkleurig. Een van de takken van filosofie die een beetje buiten beeld is gebleven in de tijd dat ik de kring bezoek, is wetenschapsfilosofie. Nu is dat niet zo vreemd. Wetenschapsfilosofie is een nogal speciale en specialistische tak van de wijsbegeerte. Zozeer zelfs dat lang niet alle wetenschappers zich er rekening van geven Toch zijn de vragen van deze filosofie belangrijk genoeg. Ik hoop daarvan iets te kunnen laten zien.


7 maart 2014 Prof. dr. Gerard Nienhuis

Leven in een quantumwereld

Hoe kan natuurwetenschappelijke kennis van de wereld recht doen aan de menselijke ervaring van bewustzijn en van een vrije wil? Hoe kan ons innerlijk leven, ons denken, onze geest begrepen worden, in een wereld die beheerst wordt door blinde natuurwetten? De laatste jaren zien we een toenemende stroom van publicaties waarin betoogd wordt dat het heersende fysische wereldbeeld ten onrechte geen rekening houdt met de inzichten die voortkomen uit de quantummechanica, een centrale theorie van de moderne natuurkunde. Wie op internet zoekt naar combinaties van quantummechanica, bewustzijn en vrije wil stuit op een veelheid van websites. Vaak vinden we daar de suggestie dat het bestaan van onze vrije wil en het functioneren van ons bewustzijn verklaard kunnen worden als we ermee rekening houden dat de wereld een quantumsysteem is. Enkele van die argumenten worden hier besproken en beoordeeld. Ook beschrijven we de veranderingen die de quantummechanica heeft gebracht in de natuurkunde, en daarmee in onze voorstelling van de wereld.


4 april 2014 Iny Schaay

Denkbewegingen

Inleiding in de filosofie van de emoties

Emoties beïnvloeden ons handelen. Sommige emoties zijn duidelijk, maar niet alle emoties spelen een acute en zichtbare rol. Emoties kunnen tot actie leiden, maar ze kunnen ons ook verlammen. Allerlei gebeurtenissen kunnen emoties bij ons losmaken. Iemand toevallig tegenkomen verrast ons; jaloezie komt op als we iemand die we aantrekkelijk vinden met een ander zien zoenen. In deze gevallen worden we door de emoties overvallen. We zijn passief of aangedaan. Daarom worden emoties ook wel passies of (gemoeds)aandoeningen genoemd. Emoties kunnen dus drijfveren zijn bij ons doen en laten, en spelen een rol bij onze acties; maar ze kunnen ons ook overweldigen en ons handelen in de weg staan. Dit is verwarrend. Filosofisch nadenken over emoties roept vele vragen op. Degene die over emoties hebben nagedacht, hebben verschillende antwoorden op deze vragen. Gelukkig zijn ze wel overeengekomen tot één definitie van het begrip emotie: Een emotie is een reactie of respons van een levend wezen op een gebeurtenis of situatie die door dat wezen als belangrijk wordt ervaren.


9 mei 2014 Prof. dr. Roel Kuiper

Alles wat je hart begeert?

Christelijke oriëntatie in een op beleving gerichte cultuur

Tegenwoordig staat het gevoel centraal: waar is wat goed voelt. Maar mensen zoeken ook naar zin en levensoriëntatie. Door wetenschap en techniek is de levensstandaard enorm toegenomen. Hierdoor wordt een verlangen opgeroepen om de leegte van het bestaan te vullen. Christenen kunnen zich aan de invloed van de huidige belevingscultuur niet onttrekken. Omgekeerd is de belevingscultuur ondenkbaar zonder de erfenis van het christendom. Persoonlijke keuze en innerlijke ervaring nemen van oudsher in de christelijke geloofstraditie een belangrijke plaats in. De auteurs geven in dit boek een analyse van de belevingscultuur. Ook zoeken ze naar wegen om binnen deze cultuur gestalte te geven aan een christelijke levenswijze. Een belangrijk inzicht daarbij is dat authenticiteit en waarachtigheid vragen om een gedisciplineerd leven. Mensen moeten hun lichaam en hun zintuigen actief trainen om voluit mens te zijn en van het leven te genieten. Ook instituties en liturgische vormen spelen daarbij een belangrijke rol. De nadruk op beleving moet niet worden opgevat als een vijand van instituties zoals kerk en gezin, maar als een middel om hun kwaliteit te toetsen en te verbeteren. Kortom, een boek dat iedere onderwijzer, predikant, journalist, jeugdwerker en student zou moeten lezen.