Programma

Programma seizoen 2014-2015

 

In februari, maart begint doorgaans ons voorwerk voor het nieuwe filosofieseizoen. Als onderwerpen of inleiders zich aandienen proberen we de belangstelling van de kring daarvoor in te schatten. Verder trachten we in onze keuze ook de verschillende filosofische deelterreinen evenwichtig aan de orde laten komen. Zo hebben we dit seizoen onze vier thema’s geselecteerd uit techniekfilosofie, antropologie, existentialistische filosofie en de filosofie van de economie.

We starten op 10 oktober met een inleiding van techniekfilosoof prof. dr. Marc J. de Vries. Ter oriëntatie heeft hij in de syllabus een hoofdstuk van zijn boek Techniek, overal om ons heen laten opnemen. Maar ter voorbereiding is het ook goed om de bijdrage voor de tweede studie-avond vast door te nemen . Evert Schimmel heeft als volgende spreker een recent in Radix gepubliceerd informatief artikel van prof. Schuurman laten afdrukken naast zijn eigen samenvatting van het boek Denken, ontwerpen en maken.

Ons tweede thema zou je als Franse denkers kunnen typeren. Op 12 december wil dr. Theo L. Hettema een inleiding houden over Paul Ricoeur. In de syllabus schrijft Hettema: “Wie Ricoeur leest maakt kennis met de fenomenologie, het existentialisme, de analytische filosofie, de hermeneutiek, het personalisme, de handelingstheorie, de ethiek en de geschiedfilosofie”. We hebben dit thema echter onder antropologie gerangschikt temeer daar Hettema verder schrijft: “Men zou kunnen zeggen dat het levenslange programma van Ricoeur is geweest de vraag naar de mens”. Nico van der Zee behandelt op de volgende bijeenkomst de filosoof René Girard. Deze antropoloog en literatuurwetenschapper is vooral bekend door zijn theorie over de nabootsing en het zondebokmechanisme. We zien met belangstelling uit naar de presentatie van het gedachtegoed van deze Franse denkers.

Hoewel vorig jaar de 200e geboortedag van Kierkegaard is herdacht leek het ons een jaar later nog zeer de moeite waard om kennis te nemen van zijn manier van filosoferen. Rob Compaijen M.A. (promovendus filosofie) en Hans van Fenema hebben een taakverdeling afgesproken in de behandeling van deze denker. Het is overigens aan te raden om beide bijdragen in de syllabus voor beide lezingen door te nemen.

En dan alweer het laatste thema. Prof. dr. J.J. Graafland bespreekt op 29 mei, de laatste studie-avond, het boek van Tomás Sedlácek De economie van goed en kwaad. Hieraan voorafgaand zal Bart Wallet de niet onomstreden filosofe Ayn Rand behandelen. Verschillende leidinggevenden zoals Alan Greenspan, voormalig voorzitter van de FED, zijn door haar werk geïnspireerd. Anderen zoals de filosoof Hans Achterhuis zijn zeer kritisch over haar filosofie. Zoals uit de syllabus blijkt is van haar filosofische ideeënroman The Fountainhead zelfs een theaterbewerking gemaakt.

We menen hiermee een veelkleurig filosofisch palet aangeboden te hebben. Hoewel de dingen hun geheim hebben en houden zal de onderzoeker hopelijk steeds nieuwe reden vinden tot verwondering en bewondering van de veelkleurige wijsheid van de goddelijke Maker.


10 oktober 2014: Prof. dr. M. J. de Vries

Techniek als beeldvormer en als uitbreiding van het menselijk lichaam

Een van de belangrijkste dingen die techniek met ons doet, is ons een beeld vormen van de werkelijkheid. Veel dingen zien we zonder tussenkomst van de techniek. Als we op straat lopen en we kijken om ons heen, zien we de werkelijkheid rechtstreeks. Niet dat dat altijd garandeert dat we de dingen zien zoals ze zijn. We kennen allemaal wel de aardige voorbeelden van gezichtsbedrog, waardoor rechte lijnen krom lijken te lopen of er kleuren zichtbaar lijken te zijn in een tekening die toch echt helemaal uit zwart-wit lijnen bestaat. Hoe dan ook zorgt de techniek ervoor dat we de werkelijkheid steeds op een bepaalde manier zien. Die manier is zelden neutraal. Techniek is met recht een beeld-vormer. Maar wat voor beeld spiegelt de techniek ons voor?


7 november 2014: Evert Schimmel

“Denken ,ontwerpen en maken”

Inleiding in de techniekfilosofie

Het boek bestaat uit drie delen. Deel één heet Denken en Maken. Dat gaat o.a. over het begrippenkader van en voor de techniekfilosofie en over de drie functies van techniekfilosofie (een analytische, een kritische en een richtinggevende functie). Verder is er in dit deel aandacht voor de zin van ontsluiting van cultuurgebieden door techniek. In de manier waarop we vormgeven aan onze werkelijkheid spelen wereldbeschouwing over wat goed is, over oorsprong, samenhang en bestemming van de werkelijkheid een rol.

Het tweede deel heet Maken en Ontwerpen. Daarin wordt gesproken over de wereld van de ingenieur, de voorwaarden die hem zijn gesteld en de keuzes die hij moet maken. Daarbij gaat het over de vele aspecten van techniek. Dat wordt besproken op basis van de analyses van Dooyeweerd en Van Vollenhove. Het gaat daarbij over de funderende, de kwalificerende en de werkingsfuncties van dingen, zowel uit de natuur als door mensen gemaakt. In een aantal hoofdstukken komt dan o.a. het artefact zelf aan de orde,aspecten en functies, de verschillende soorten van technische kennis, de bestudering van ontwerp en productiemethodes.

Op de tweede studieavond over techniekfilosofie willen we vooral nadenken over het laatste deel van het boek: Ontwerpen en Denken.


12 december 2014:  Dr. Theo L. Hettema

Paul Ricoeur (1913 – 2005)

De filosofie van de menselijke maat

Als er iemand is geweest die ons de instrumenten heeft aangereikt om volhardend en zorgvuldig te vragen naar de mens na het failliet van de menselijkheid, dan is het wel Ricoeur geweest. Dat is een kostbare erfenis voor de eenentwintigste eeuw.


9 januari 2015: Nico van der Zee

René Girard (1923)

De mimetische theorie

Na zijn ontdekking van de mimetische - nabootsende – begeerte , is het zondebokmechanisme de volgende ontdekking die Girard doet in zijn onderzoek naar de menselijke natuur. Hij bestrijdt het cultuurrelativisme, de gedachte dat de mens bepaald wordt door de cultuur waar hij in zit, en dat mensen in verschillende culturen zich daarom ook niet kunnen beroepen op dedelfde maatstaven voor goed en kwaad. Girard laat juist zien wat universeel is. Zijn werkterrein verlegt hij hiertoe. Van literatuur naar antropologie en van antropologie naar de Bijbel.


13 februari 2015:  Rob Compaijen M.A.(Promovendus wijsbegeerte Universiteit Antwerpen)

Kierkegaards auteurschap (1813 – 1855)

De vraag die centraal staat in Kierkegaards werken is “Wat betekent het om mens te zijn” In de moderniteit treffen we volgens Kierkegaard in plaats van mensen overal abstracties aan. Als voorbeeld zegt hij onder het pseudoniem Climacus dat een mens alles over de dood te weten kan komen van doodsoorzaken tot levensverwachting in het algemeen, maar wat dat voor hemzelf betekent op het moment van sterven is daaruit niet af te leiden. Hoe kan een mens bij zijn of haar subjectiviteit bepaald worden als dat niet kan door een een objectief antwoord. Kierkegaard ziet hiervoor in de benadering van Socrates zijn filosofische voorbeeld.


13 maart 2015:  Hans van Fenema

Kierkegaard (1813 – 1855)

Jezelf worden

Søren Aabye Kierkegaard werd geboren in 1813. Hij is bij uitstek een filosoof die ervoor pleit om ‘het denken’ niet los te zien van ’de denker’. Dat Kierkegaard niet in elk overzicht van de filosofiegeschiedenis een prominente plaats inneemt, heeft hij grotendeels aan zichzelf te danken. In plaats van een helder opgebouwd oeuvre heeft hij een veelheid van (deels onder pseudoniemen verschenen) boeken en (dagboek)notities nagelaten. Die samenhang is niet zomaar onder één noemer te vatten. Het is 2 oktober 1855 als Søren Kierkegaard op straat in elkaar zakt, 11 november overlijdt hij.


10 april 2015: Bart Wallet

Ayn Rand (1905 – 1982)

Strijd tussen individu en collectief

Ayn Rand (Sint-Petersburg, 2 februari 1905 – New York, 6 maart 1982) was een Amerikaans romanschrijfster en filosofe. Zij is de grondlegger van de filosofische stroming van het objectivisme. Hoewel ze in Rusland werd geboren en in 1926 naar de VS kwam, heeft ze de theorieën van Aristoteles weer doen herleven, maar sloot haar eigen theorieën daarbij in (zoals haar bewondering voor het kapitalisme). Ze heeft de meeste bekendheid gekregen met haar romans The Fountainhead en Atlas Shrugged. Laatstgenoemd boek is haar 'magnum opus' en werd in een onderzoek van Time Magazine door Amerikaanse lezers, na de bijbel, als belangrijkste boek van de twintigste eeuw betiteld.


29 mei 2015: Prof. dr. J.J. Graafland

Tomás Sedlácek (1977)

De ecomomie van goed en kwaad In 'De economie van goed en kwaad' bekijkt Sedlácek zijn vakgebied door een volstrekt nieuwe bril en daagt hij ons uit tot een volstrekt nieuwe kijk op de wereld. De economie is een wetenschap, een waardevrij wiskundig onderzoek, wordt vaak beweerd. Maar voor Sedlácek is de economie iets van onze cultuur, een product van onze beschaving. ‘Zelfs het meest doorwrochte wiskundige model,’ zegt hij, ‘is op de keper beschouwd een verhaal, een parabel, onze poging om de wereld waarin wij leven op een rationele manier te doorgronden.’

 

Programma seizoen 2013-2014

Bij het afronden van de werkzaamheden van de syllabus, belandde Aart in het ziekenhuis. Daarom heb ik het stokje voor het schrijven van een voorwoord van hem overgenomen. Graag geef ik volgend jaar dit stokje weer terug.

Om het met de woorden van de thomistische scholastiek te zeggen: “ de mens kan de goddelijke inspiratie slechts ontvangen in de mate van de beperkingen van zijn begripsvermogen”. Deze uitspraak geeft ruimte. Naarmate het inzicht toeneemt, wordt het begrijpen ondergeschikt aan de verwondering en levensvreugde ontluikt.

Het eerste blokje van de twee lezingen raken het karakter van het maatschappelijk verkeer. Prof. Govert Buijs opent met zijn lezing het studiekringseizoen. Hij geeft een neerslag van zijn oratie, waarin het gehalte van barmhartigheid in het publieke domein aan de orde komt. Leen volgt dan met een lezing uit de inhoud van het boek van Lenoir. De schrijver laat zien wat hij onder de filosofie van Christus verstaat:” De oproep uit de evangeliën gestalte geven zoals Christus het heeft bedoeld geeft agapè aan de samenleving”.

Het blokje daarop gaat over kunst. Ten dienste van wie of wat staat de verbeelding? Ida Slump-Schoonhoven (bestuurlid van de Stichting voor Christelijke Filosofie), geeft in algemene termen de betekenis van kunst aan. Daarna laten Relinda Kattenberg en Otto de Bruijne zien wat hun handen hebben verbeeld, om tot verbeelding te spreken.

Het derde blokje opent Kees Kleingeld met het aangeven dat wat wetenschappelijk vast- gesteld is, niet het einde van alle tegenspraak is. Verschijnselen die niet wetenschappelijk te verklaren zijn, heffen de realiteit van de verschijning niet op. Aansluitend geeft prof. Gerard Nienhuis een lezing, waarin hij betoogt dat het leven meer is dan in de quantum – wereld is vastgelegd. Hoe kan het innerlijk leven van de mens, ons denken, onze geest begrepen worden, geduid worden door blinde natuurwetten.

Inmiddels zijn wij in het vierde blokje van het studiekringseizoen beland. Iny Schaay neemt ons mee in de filosofie van de emoties. Menselijke emoties (dieren hebben ook emoties) werken door in ons gedrag. De reflectie van onze menselijke emotie, kan rationele en niet-rationele reacties oproepen. De reflecties roepen weer nieuwe emoties op. Prof. Roel Kuiper sluit het studiekringseizoen. Hij neemt ons mee door de aspecten van de belevingscultuur. Hebben de bestaande tradities voldoende inhoud om de leemte in onze gevoelens/beleving te vullen? Misschien moet het “ onvervuld verlangen” wel “onvervuld” blijven om niet passieloos te worden.

Laten wij het nieuwe studiekringseizoen met passie begroeten.


11 oktober 2013 Prof. dr. Govert J. Buijs

Publieke liefde

Een verkorte versie van de oratie van Govert Buijs als bijzonder hoogleraar politieke filosofie en levensbeschouwing

Caritas, barmhartigheid, compassie, mededogen, medelijden (noem maar op), tegenwoordig zijn ze niet bijster populair. De meest voorkomende vertaling van caritas, liefde, gaat nog. Maar dan wel in de private sfeer. In de grotemensenwereld van samenleving, politiek en economie heeft ze geen plaats. Daar draait om macht, om procedures, om eigenbelang, om efficiency. Om stemmen, om geld- wat ook maar , niet om caritas


8 november 2013 Leen van Haaften

Het christendom is meer dan een religie

De filosofie van Christus – Frédéric Lenoir

Waarom zijn de mensenrechten en de democratie van westerse makelij en kwamen ze niet tot stand in India, China of het Ottomaanse rijk? Omdat het westen van oorsprong christelijk is en het christendom, behalve een religie ook een filosofie is. Frédéric Lenoir vertelt in dit verfrissende boek de geschiedenis van het christendom. Dat doet hij vanuit een seculiere invalshoek. Lenoir laat zien hoe belangrijke waarden zoal gelijkheid, individuele keuzevrijheid en scheiding van kerk en staat hun wortels hebben in de christelijke ethiek. Volgens hem is onze seculiere samenleving paradoxaal genoeg op de belangrijkste waarden van het christendom gebaseerd. Lenoir beschrijft hoe de filosofie van Christus werd vertroebeld door kerkelijke instituties, toen in de vierde eeuw het christendom de officiële religie van het Romeinse Rijk werd. Pas duizend jaar later beleeft deze filosofie een nieuwe “geboorte” als Renaissance- en Verlichtingsfilosofen een beroep op haar doen om de Europese samenleving te bevrijden van het juk van de kerk en een modern humanisme stichten.


13 december 2013 Ida Slump-Schoonhoven

Wat betekent kunst?

Als we de vraag naar de betekenis van kunst stellenkunnen we verschillende dingen op het oog hebben. In de eerste plaats kunnen we vragen naar de definitie van kunst: wat is kunst eigenlijk of wat is eigenlijk kunst. In de tweede plaats kan het gaan om de vraag naar de boodschap die kunstwerken tonen. In de derde plaats kunnen we ons afvragen wat de waarde van kunst is zowel van afzonderlijke kunstwerken als van kunst in het algemeen. Deze drie onderwerpen vormen het onderwerp van mijn lezing.


10 januari 2014 Relinda Kattenberg en Otto de Bruijne

Kunst en verbeelding

Graag zal ik na een korte inleiding over mijzelf de betekenis die ik in mijn beelden heb gelegd uitleggen. Relinda

De Canvas Kapel (CK) is een mobiele kruiskapel met open dak (cabriokerk). Een bouwwerk van 27 aluminium frames met PVC-doeken me tdaarop 54 prints van schilderijen van kunstenaar/ theoloog Otto de Bruijne (1949). De CK toont acht bronnen van geloof hoop en liefde. Deze bronnen vormen samen een schets van een zingevings- en levensbeschouwelijk concept, een mens- en wereldbeeld. Het is tevens een creatieve knipoog naar het postmodernisme.


31 januari 2014 Kees Kleingeld

“De wetenschap heeft vastgesteld dat…”

Op onze kring zijn een keur van filosofische en aan filosofie gerelateerde onderwerpen lans gekomen. Zo is ook de agenda van dit seizoen veelkleurig. Een van de takken van filosofie die een beetje buiten beeld is gebleven in de tijd dat ik de kring bezoek, is wetenschapsfilosofie. Nu is dat niet zo vreemd. Wetenschapsfilosofie is een nogal speciale en specialistische tak van de wijsbegeerte. Zozeer zelfs dat lang niet alle wetenschappers zich er rekening van geven Toch zijn de vragen van deze filosofie belangrijk genoeg. Ik hoop daarvan iets te kunnen laten zien.


7 maart 2014 Prof. dr. Gerard Nienhuis

Leven in een quantumwereld

Hoe kan natuurwetenschappelijke kennis van de wereld recht doen aan de menselijke ervaring van bewustzijn en van een vrije wil? Hoe kan ons innerlijk leven, ons denken, onze geest begrepen worden, in een wereld die beheerst wordt door blinde natuurwetten? De laatste jaren zien we een toenemende stroom van publicaties waarin betoogd wordt dat het heersende fysische wereldbeeld ten onrechte geen rekening houdt met de inzichten die voortkomen uit de quantummechanica, een centrale theorie van de moderne natuurkunde. Wie op internet zoekt naar combinaties van quantummechanica, bewustzijn en vrije wil stuit op een veelheid van websites. Vaak vinden we daar de suggestie dat het bestaan van onze vrije wil en het functioneren van ons bewustzijn verklaard kunnen worden als we ermee rekening houden dat de wereld een quantumsysteem is. Enkele van die argumenten worden hier besproken en beoordeeld. Ook beschrijven we de veranderingen die de quantummechanica heeft gebracht in de natuurkunde, en daarmee in onze voorstelling van de wereld.


4 april 2014 Iny Schaay

Denkbewegingen

Inleiding in de filosofie van de emoties

Emoties beïnvloeden ons handelen. Sommige emoties zijn duidelijk, maar niet alle emoties spelen een acute en zichtbare rol. Emoties kunnen tot actie leiden, maar ze kunnen ons ook verlammen. Allerlei gebeurtenissen kunnen emoties bij ons losmaken. Iemand toevallig tegenkomen verrast ons; jaloezie komt op als we iemand die we aantrekkelijk vinden met een ander zien zoenen. In deze gevallen worden we door de emoties overvallen. We zijn passief of aangedaan. Daarom worden emoties ook wel passies of (gemoeds)aandoeningen genoemd. Emoties kunnen dus drijfveren zijn bij ons doen en laten, en spelen een rol bij onze acties; maar ze kunnen ons ook overweldigen en ons handelen in de weg staan. Dit is verwarrend. Filosofisch nadenken over emoties roept vele vragen op. Degene die over emoties hebben nagedacht, hebben verschillende antwoorden op deze vragen. Gelukkig zijn ze wel overeengekomen tot één definitie van het begrip emotie: Een emotie is een reactie of respons van een levend wezen op een gebeurtenis of situatie die door dat wezen als belangrijk wordt ervaren.


9 mei 2014 Prof. dr. Roel Kuiper

Alles wat je hart begeert?

Christelijke oriëntatie in een op beleving gerichte cultuur

Tegenwoordig staat het gevoel centraal: waar is wat goed voelt. Maar mensen zoeken ook naar zin en levensoriëntatie. Door wetenschap en techniek is de levensstandaard enorm toegenomen. Hierdoor wordt een verlangen opgeroepen om de leegte van het bestaan te vullen. Christenen kunnen zich aan de invloed van de huidige belevingscultuur niet onttrekken. Omgekeerd is de belevingscultuur ondenkbaar zonder de erfenis van het christendom. Persoonlijke keuze en innerlijke ervaring nemen van oudsher in de christelijke geloofstraditie een belangrijke plaats in. De auteurs geven in dit boek een analyse van de belevingscultuur. Ook zoeken ze naar wegen om binnen deze cultuur gestalte te geven aan een christelijke levenswijze. Een belangrijk inzicht daarbij is dat authenticiteit en waarachtigheid vragen om een gedisciplineerd leven. Mensen moeten hun lichaam en hun zintuigen actief trainen om voluit mens te zijn en van het leven te genieten. Ook instituties en liturgische vormen spelen daarbij een belangrijke rol. De nadruk op beleving moet niet worden opgevat als een vijand van instituties zoals kerk en gezin, maar als een middel om hun kwaliteit te toetsen en te verbeteren. Kortom, een boek dat iedere onderwijzer, predikant, journalist, jeugdwerker en student zou moeten lezen.

 

Programma seizoen 2012-2013

Filosofen houden niet van nieuwe media. Dat hebben ze nooit gedaan. Reeds in de oudheid maakte Socrates zich grote zorgen toen het schrift in zwang raakte. Vertellen is immers een superieure vorm van kennisoverdracht en bovendien zou het geheugen overbodig worden gemaakt. Een zelfde vrees zag je toen na de uitvinding van de boekdrukkunst de ene na de andere titel beschikbaar kwam. Wat zou er van de jeugd terecht komen nu zij zomaar aan romans en toneelstukken kon komen? De moraal stond op het spel. Ook bij ons is een beduchtheid voor de introductie van nieuwe media niet geheel afwezig als we letten op de woorden van onze koningin: ”De moderne technische mogelijkheden lijken mensen wel dichter bij elkaar te brengen maar ze blijven op ‘veilige’ afstand, schuilgaand achter hun schermen”. Toch heeft deze angst ons er niet van weerhouden om ook onze studiekring door middel van een website te profileren.

Op de eerste kringavond volgt nadere informatie. En dat is niet het enige. Ook een film speelt op de bijeenkomst in december een belangrijke rol. Als voorbereiding bekijken we thuis de bij de syllabus gevoegde dvd. Het is daarbij aan te raden om eerst de bijdrage van prof. dr. Gerrit Glas door te nemen voordat de complexe film van Eternal Sunshine of the spotless mind wordt bekeken. We hebben Gerrit van de Kraats gevraagd om op de volgende studieavond over vergeving en verzoening te spreken, omdat een bepaald aspect van verzoening ook in de film aan de orde komt.

We starten ons kringseizoen echter met een toepasselijke titel: Beginnen met filosofie, waarbij prof. dr. Jan Hoogland aan de hand van het boek van Luc Ferry ons met andere ogen laat kijken naar ons leven. Op de tweede avond zal Bart Wallet de hieraan enigszins verbonden kwestie behandelen: Kun je wat met religie in de filosofie?. Aan de hand van een viertal denkers zal hij deze vraag bespreken.

Bij het derde thema speelt wiskunde een belangrijke rol. Naar aanleiding van het boek Mathematics and the Divine dat onder zijn redactie is gepubliceerd zal dr. ir. Teun Koetsier een inleiding houden over een bijzondere relatie: Wiskunde en God. Op de volgende kringavond zal Aart Dokter de geschiedenis van het oneindige behandelen. Een onderwerp waarbij zowel theologische, filosofische als wiskundige aspecten een rol spelen.

Op de laatste kringavonden komt opnieuw religie een de orde en dan vooral als aspect in de samenleving. Dr. Wim Fieret zal de discussie tussen Habermas en Ratzinger over deze zaak alsook de visie van Taylor voor ons gaan behandelen. En tenslotte op de bijeenkomst in mei zal dr. Ir. Jan Van der Stoep  Het heilig Vuur van Peter Sloterdijk als uitgangspunt nemen als het gaat  over de strijd tussen jodendom christendom en islam.

Met dit programma hopen we op een inspirerend filosofieseizoen.


5 oktober 2012  Prof. dr. J. Hoogland

Beginnen met filosofie – Luc Ferry

Met andere ogen kijken naar je leven


Ik ga je de geschiedenis van de filosofie vertellen. Natuurlijk niet de hele geschiedenis , maar toch de vijf belangrijkste periodes ervan. Telkens zal ik je als voorbeeld een of twee belangrijke wereldbeelden geven, of zoals ook wel gezegd wordt, een of twee belangrijke ‘denksystemen’ die met een tijdperk verband houden zodat je zelf al kunt gaan lezen als je daar zin in hebt. Ook wil ik je direct al een belofte doen: als je de moeite neemt om me te volgen, zul je er werkelijk achter komen wat filosofie is. Je zult er zelfs een dusdanig nauwkeurige voorstelling van krijgen dat je kunt beslissen of je al dan niet nader met haar kennis wilt maken en of je bijvoorbeeld een van de grote denkers over wie ik het met je zal hebben grondiger wilt bestuderen.” Luc Ferry


9 november 2012 Bart Wallet

Vier denkers en Religie
Kun je wat met religie in de filosofie?

 

In het boek 'denkers en religie'  geven negenendertig denkers aan wat de godsdienst hen te melden had. Deze denkers afkomstig uit seculiere en religieuze tradities geven tevens aan wat religie met hen deed. Op de studiekringavond komen vier denkers op het podium: Friedrich Nietzsche - James Frazer - René Girard - Karen Armstrong. Deze vier denkers uit verschillende filosofische tradities hebben daardoor verschillende antwoorden op de vraag. Op de studieavond wordt een neerslag gegeven van hun uitgangspunten en overwegingen.


7 december 2012  Prof. dr. G. Glas

Eternal Sunshine of the spotless mind

Filmbespreking


De titel van de film is ontleend aan het werk van Alexander Pope (1688-1744), Brits dichter, vertaler en essayist; en wel in het bijzonder aan het gedicht ‘Eloïsa aan Abelardus’ . Het gedicht gaat over het verlangen van Eloïsa, de non, naar Abelardus, de man die definitief onbereikbaar is geworden sinds hij zelf het klooster is ingegaan:

How happy is the blameless vestal’s lot
Eternal sunshine of the spotless mind
Each pray'r accepted, and each wish resign'd
The world forgetting, by the world forgot.

Eternal sunshine of the spotless mind biedt een uitdaging om over  overeenkomsten en verschillen met de christelijke religie na te denken.


11 januari 2013 Gerrit van de Kraats

Vergeving en verzoening

 

Aan weerszijden van de misdaad, de overtreding, de schending staan de dader en het slachtoffer. Onder de misdaad schrijven we de straf, ten gevolge van de schending van het recht. De daad en zijn gevolgen treffen (minstens twee) individu(en) en de gemeenschap. Hoe ontmoeten zij elkaar weer, hoe komen ze weer met elkaar in het reine? Hoe komt vergeving tot stand? Hoe overbruggen we de afstand dader-slachtoffer? Hoe ziet de brug eruit? Is het de verzoening, is dat het ultieme resultaat? Brengen deze vragen ons bij de conclusie of is deze toch gecompliceerder? We hopen met elkaar het zicht te verhelderen op een thema dat in het intermenselijk verkeer zo’n wezenlijke plaats inneemt.


8 februari 2013 Aart Dokter

De geschiedenis van het Oneindige

 

"Het oneindige!. Geen enkele andere vraag heeft de menselijke geest zo fundamenteel in beweging gezet; geen enkel idee heeft zijn intellect zo vruchtbaar beïnvloed; toch is er geen ander concept meer noodzakelijk om verhelderd te worden dan het oneindige" David Hilbert (1862- 1943)

Vanuit verschillende disciplines: de filosofie, de theologie, de kosmologie en de wiskunde, zal in de lezing een behandeling van de historische ontwikkeling van het begrip ''oneindig'' gegeven worden.


8  maart 2013 Dr. Ir. T. Koetsier

Wiskunde en God

Een bijzondere relatie


Als God de wereld op wiskundige basis heeft geschapen, kan de wereld met wiskunde ook worden begrepen. Zonder goddelijke schepper blijft de onredelijke effectiviteit van de wiskunde een intrigerend feit.

Dichters en wiskundigen, over een ding waren ze het allemaal eens: de waarheid is goddelijk  en bestaat in de vorm van goddellijke symbolen en wetten.


12 april 2013  Dr. W. Fieret

Drie denkers over het belang van Religie

Habermas, Ratzinger en Taylor


Religie staat onder verdenking. Daarin heerst namelijk niet het primaat van de ratio. Wonderen zijn immers niet te beredeneren, evenmin de troost die mensen ervaren in ingrijpende fasen van hun leven. Het Verlichtingsoptimisme is versterkt door wetenschap en techniek.

De discussie, die theoloog Ratzinger en verlichtingsfilosoof Habermas in januari 2004 met elkaar voerden, leverde echter verrassende resultaten op.

Ook ziet Taylor  ziet na zijn uitvoerige analyse een  oplossing.  Hij voert een pleidooi om met voorzichtigheid met de hoogste waarden om te gaan.


17 mei 2013  Dr. Ir. J. van der Stoep

Het heilig vuur – Peter Sloterdijk

Over de strijd tussen jodendom christendom en islam


"Het programma van een domesticatie van jodendom, christendom en islam  in de geest van de goede samenleving komt nergens suggestiever tot uitdrukking dan in de parabel van de ring uit het dramatische gedicht Nathan der Weise van Lessing uit 1779. Het is het verhaal van een vader die in het grijze verleden een kostbare ring aan zijn zoon naliet. Een ring die de drager bij God en de mensen geliefd maakte en zijn status van rechtmatige erfgenaam bevestigde.Er kwam echter een generatie waarin de eigenaar drie zonen had die hen alle drie evenzeer lief had. De oude man liet 2 imitaties maken die hij niet meer van het origineel kon onderscheiden, gaf zijn zonen en verbond zijn zegen eraan.Na de dood brak de onvermijdelijke maar ook onbeslisbare strijd los wie de rechtmatige eirfgenaam was." Peter Sloterdijk